- صحبت و آداب آن:
بدان که گفتار از حق به بنده فرمان است، چون به یگانگی و ثناهای وی اقرار میکنی و خلق را به درگاه وي می خوانی. خواندن و نطق نعمتی بزرگ از حق تعالى به بنده است و آدمی بدان مُمیز است از دیگر حیوانات.
- کلام ها بر دوگونه باشند و سکوت ها بر دوگونه:
کلام یکی حق بود و یکی باطل، سکوت یکی حصول مقصود و آن دیگر غفلت. اگر کلام به حق بود گفتار بهتر از خاموشی و اگر باطل بود خاموشی بهتر از گفتار، اگر خاموشی از حصول مقصود و مشاهده بود خاموشی بهتر از گفتار و اگر از حجاب و غفلت بود گفتار بهتر از خاموشی.
چون معنی صحبت را دانستی اکنون بدان که چون به صحبت درویشان رسی باید که سخن کم گویی و سخنی که از تو سوال نکنند جواب نگویی و اگر چیزی از تو سوال کنند و جواب ندانی باید که زود بگویی که نمی دانم و شرم نداری و اگر جواب دانی جوابی مختصر و با فایده بگویی و در بند بحث و مجادله نباشی و در میان درویشان تکبر نکنی و ایثار کنی.
ای درویش بدان که صحبت اثرهای قوی و خاصیت های عظیم دارد. هر سالکی که به مقصد نرسید و مقصود حاصل نکرد از آن باشد که به صحبت دانایی نرسید. هر که هر چه یافت از صحبت دانا یافت ای درویش اگر سالکی یک روز بلکه یک لحظه به صحبت دانایی رسد و مستعد و شایستهٔ صحبت دانا باشد بهتر از آن باشد که صد سال بلکه هزار سال به ریاضت ها و مجاهدات مشغول باشد.
بسیار کس باشد که به دانا رسد ولی او را از آن دانا هیچ فایده نباشد که این از دو حال خالی نیست یا استعداد ندارد، یا هم مقصود نباشد، آن که استعداد ندارد از اهل صحبت نیست و آن که استعداد دارد ولی هم مقصود نیست هم صحبت نباشد.
منابع:
- کشف المحجوب اثر هجویری
- انسان کامل اثر عزیزالدین نسفی
