شفقت در سلسله ی خاکسار بعنوان یکی از سه نشانۀ درویش بیان شده است که در جهت سلوک و نیل به مقصود از اهمیت خاصی برخوردار است.
* معنی شفقت؛
روانشناسان معتقدند شفقت به معنای توجه به رنج و تلاش برای کاهش آن است. این رنج ممکن است در درون خود فرد و یا در سایر اعضای جامعه وجود داشته باشد. افراد دارای شفقت بهجای قضاوت کردنهای ارزشی، صرفاً به رنج توجه میکنند و برای برطرف کردن آن قدم برمیدارند. میتوان چنین تصور کرد که در شفقت نگاه انتقادگر و قضاوت وجود ندارد. افراد دارای شفقت دارای سه ویژگی هستند که شامل موارد زیر است:
- آنها احساس میکنند رنج و ناراحتی موجود کاملاً جدی و نیازمند توجه است.
- بهجای قضاوت در مورد اینکه اتفاقات پیشآمده، تقصیر خود فرد و بازتاب رفتارهای اوست، شرایط را بهصورت مشکلی که پیشآمده در نظر میگیرند.
- آنها قادرند بهخوبی خودشان را جای دیگران گذاشته و احساسات آنها را درک کنند.
* مفهوم شفقت؛
شفقت در لغت از ریشهی «شفق» گرفته شده است و به ویژگی کسی گفته می شود که ناصح و دلسوز دیگری است و نسبت به وی نگران است و صلاح او را در نظر دارد. این واژه غایت و نهایت خیرخواهی را می رساند.
"إشفاق" توجه و عنایتی است که با ترس و نگرانی همراه است و "شفیق" کسی است که فرد مدنظر خود را دوست می دارد و از گرفتاری و مشکلی که به او می رسد نگران است.
در مفهوم شفقت ویژگی هایی چون نازکی و رقت در مقابل شدت و قوت وجود دارد، منظور از «شفق» در آیهی «فلا أقسم بالشفق و اللیل و ما وسق» (انشقاق، ۱۶-۱۷)، نور نازک و ضعیف خورشید است که هنگام غروب خورشید ایجاد می شود و اهمیت شفق به نور اوست که باعث هدایت و خلاص شدن از تاریکی است، اما از منظر معنوی نور رقیق همراه فیض گسترده در عالم ماده است که مانع هلاکت و نشانۀ رحمت و هدایت است.
از نظر پل گیلبرت روانشناس بالینی بریتانیایی و بنیانگذار درمان متمرکز بر شفقت، مفهوم شفقت ملاطفت همراه با آگاهی عمیق از رنج افراد و سایر موجودات زنده و همچنین آرزو یا تلاش برای رهایی از آن است.
منابع:
- رساله سلسه ی خاکسار
- وبسایت حامی هنر زندگی
- مقاله آثار تربیتی شفقت در حوزه فردی و اجتماعی در فصلنامه آموزه های تربیتی در قرآن و حدیث؛ سال انتشار: ۱۳۹۷، دوره ۴، شماره ۲، صفحه ۹۹- ۱۲۰؛ نویسندگان: علیرضا جابرورزنه؛ علی محمد میرجلیلی؛ محمدحسین فلاح
