نياز به عدالت که کمال فضائل اخلاقی است از جهت فقدان محبت است. اگر محبت بین افراد اجتماع وجود داشته باشد به انصاف و عدالت احتیاجی نیست. قوام و ثبات همه موجودات به سبب محبت است و هیچ موجودی از محبت خالی نیست.

حقیقت محبت طلب اتحاد است، محبت طلب شرف و فضیلت و کمال بود، هر که این طلب در او بیشتر باشد اشتیاق او به کمال زیادتر بود و وصول به کمال بر او سهل تر باشد.

انواع اجتماع

با توجه به اقسام محبت (در فصل فضیلت محبت و اقسام آن از دیدگاه خواجه نصیر الدین طوسی شرح داده شده است) و با توجه به اینکه افعال ارادی انسان به خیر و شر تقسیم می شوند، اجتماعات نیز به دو قسم می باشند:

مدینه فاضله:

اجتماع افرادی است که همت ایشان بدست آوردن خیر و دور کردن شر می باشد و همیشه میان ایشان در آرا و افعال اشتراک وجود دارد. میتوان علت پیدایش این نوع اجتماعات را در دو مورد بیان کرد:

الف) خیرخواهی و طلب خیر که از انواع محبت است و آنرا یک طریق بیش نبود.

ب) حقیقت محبت که طلب اتحاد است و از تکثر منزه است.

مدینه غیر فاضله:

سبب پیدایش این نوع اجتماع محبت و طلب خیر نمی باشد  و به سه نوع تقسیم می شود:

مدینه جاهله:

اجزای این مدینه یا انسانهای این اجتماع از استعمال قوت نطق و قدرت ادراک معقولات  خالی هستند و دلیل ایجاد اجتماع ایشان تبعیت از قوای دیگر(قوت شهوی و قوت غضبی که در مقدمه ی مرام درویش بیان شده است) میباشد.

مدینه فاسقه:

اجزای این مدینه یا انسانهای این اجتماع از استعمال قوت نطق و قدرت ادراک معقولات خالی نیستند اما این قوت در استخدام قوت شهوی و قوت غضبی می باشد.

مدینه ضاله:

اجزای این مدینه یا انسانهای این اجتماع به دلیل نقص در قوت فکر قوانینی را با تخیل تدوین کرده اند و آن را فضیلت نام نهاده و بنابراین تشکیل اجتماع داده اند.

منابع:

کتاب اخلاق ناصری، خواجه نصیرالدین طوسی