بدان که شرف آدمی به نطق است و هرکه در نطق ادب رعایت نکند از این شرف بی بهره است برای آنکه نطق به صواب باید و الا خاموشی به از آن است.
از حضرت محمد سوال شد که نجات در چیست؟
فرمود: زبان نگه دار و با مردمان نیکوکار باش.
در جایی دیگر می فرماید: نیکوگویی یا خاموش باش.
در سلسله خاکسار نیز اصولی برای سلوک در نظر گرفته شده است که یکی از آن اصول سخن حکمت آمیز گفتن است و دیگری خاموشی است.
| بهایم خموش اند و گویا بشر | زبانِ بسته بهتر، که گویا به شر |
سعدی بوستان باب هفتم
• سخن:
ابوبکر فارسی گوید:
بنده سخن آن قدر گوید که وی را از آن چاره نبود و بکار آید.
در سخن چندین ادب است که همگان رعایت باید کرد والا خاموشی به از آن است. ادب سخن به دو قسم است، یکی ادب سخن گفتن و دیگری ادب سخنگو.
- ادب سخن گفتن بر شش وجه است:
۱- سخن باید فراخور حال هرکس و به اندازه قدر فهم اوباشد.
۲- سخن باید به لطف باشد.
۳- خندان و شکفته سخن گفتن نه ترش روی وگرفته.
۴- سخن چندان باشد که به ملال خاطر شنوندگان منجر نشود.
۵- سخنی باشد که منفعت دنیا و آخرت در آن باشد.
۶- تا سخنی تمام عیار نباشد بر زبان نرانند.
- ادب سخنگو بر هشت وجه است:
۱- تا از وی سخن نپرسند نگوید.
۲- دز وقت سخن گفتن آواز بلند نکند.
۳- به چپ و راست نگاه نکند.
۴- سخن غرض آمیز و کنایه آمیز نگوید.
۵- در روی شنونده نجهد و سخن سخت نگوید.
۶- تا فکر نکند سخن نگوید تا پشیمان نشود.
۷- در میان سخن کسی سخن نگوید و سخن گوینده را منقطع نگرداند.
۸- بسیار نگوید که بسیار گفتن نشانه ی اندک عقلی است.
• خاموشی:
خاموشی زبان حکمت است و عفت زبان خاموشی.
خاموشی بر دو قسم است:
۱- خاموشی ظاهر که صیانت کردن از دروغ و غیبت و بهتان و...
۲- خاموشی ضمایر که خاموش بودن از غلبه هیبت حق بر کسی.
ابو علی دقاق گوید:
خاموشی از روی ادب خضر (راهبر) تست.
ذالنون مصری گوید:
آنکه زبان نگه دارتر، خویشتن دارتر.
سهل بن عبدالله گوید:
خاموشی درست نیاید کسی را تا خلوت نگیرد و توبه درست نیاید تا خاموشی پیشه نگیرد.
سخنرانی:
سخنران : مهدی محمدی
موضوع سخنرانی : سخن و خاموشی
تاریخ : 2023/05/13 برابر با بیست و سوم اردیبهشت ۱۴۰۲
- منابع:
- رساله خاکسار
- رساله قشیریه
- کتاب فتوت نامه سلطانی
