- در بیان شریعت، طریقت و حقیقت

ای درویش بدان که شریعت گفتِ انبیا و طریقت فعل انبیا و حقیقت دید انبیاست. سالک باید که اول از علمِ شریعت آن چه لازم است بیاموزد و آنگاه از عملِ طریقت آن چه لازم است انجام دهد و به جای آورد تا از انوار حقیقت به قدر سعی و کوششِ وی روی نماید.

ای درویش هر که قبول کند آن چه پیغمبر وی گفته است از اهل شریعت است و هر که انجام دهد آن چه را که پیغمبر وی کرده است از اهل طریقت است و هر که می بیند آن چه که پیغمبر وی دیده است از اهل حقیقت است.

بدانکه انسان کامل آن است که در شریعت و طریقت و حقیقت تمام باشد، به عبارتی دیگر انسان کامل آن است که او را چهار چیزی به کمال باشد:

اقوال نیک، افعال نیک، اخلاق نیک و معارف.

ای درویش جمله سالکان که در سلوک اند در این میان هستند و کار سالکان این است که این چهار چیز را به کمال رسانند و هر که این چهار چیز را به کمال رساند به کمال خود رسیده است. ای بسا کس که در این راه آمدند و در این راه فرو رفتند و به مقصد نرسیدند و مقصود حاصل نکردند.

- مفهوم نماز و وضو در طریقت

بدانکه نماز عبادتی است که از ابتدا تا انتها مریدان راه حق اندر آن یابند و مقاماتشـان انـدر آن کشـف گـردد.

چنانکه توبه مریدان را به جای طهارت بود و تعلق به پيری به جـای اصـابت قبلـه و قیـام بـه مجاهـدتِ نفـس بـه جای قیام و ذکر دوام به جای قرائت و تواضع به جای رکوع و معرفة النفس به جای سجود و مقام انس به جای تشهد و تفرید از دنیا و بيرون آمدن از بند مقامات به جای سلام. (۱)

- اگر پرسند که آبدست (وضو) طریقت چند است؟ بگو که چهار است:

- اول آنکه پیش پیر دست تهی نروی
- دوم آنکه با طهارت باشی
- سوم آنکه در هر واقعه که از خدای تعالی آید گله نکنی
- چهارم آنکه خانواده خود را نیکو نگهداری کنی (۲)

منابع:

- کتاب انسان کامل از عزیز الدین نسفی
- کتاب کشف المحجوب نوشته ی هجویری
- کتاب آئین قلندری نوشته ی دکتر میرعابدینی و مهران افشاری