De zeven stadia van het mystiek pad volgens Farid ad-Din Attar

Attar heeft zeven stappen bedacht voor het mystiek pad waarin men de waarheid kunnen bereiken, in hoge mate zelf leren kennen en uiteindelijk God te ontmoeten. Deze stappen zijn: Talab (verlangen), Eshgh (liefde), Marefat (kennis), Esteghna (verzadiging), Tohid (monotheïsme), Heirat (verbazing) en Faghr/Fana (armoede/vernietiging).

Eerste stap; Talab (verlangen)

In het soefisme wordt Talab gebruikt wanneer iemand een zoeker is die op de weg naar God bewandelt, niet afhamkelijk is aan lichamelijke verlangens en de waarheid ontdekt, of volgens Kashf-ul-Mahjub (een van de oudste Perzische verhandelingen over het soefisme) is iemand die aan de waarheid en God dag en nacht denkt en daar opzoek gaat. Zo'n persoon wordt Taleb genoemd.

"Talab" is de eerste stap in het soefisme en het is een staat die in het hart van Taleb wordt gevonden en Taleb aanmoedigt om kennis over God te zoeken en onderzoek te doen naar de waarheid.

Tweede stap; Eshgh (Liefde)

Het belangrijkste en zwaarste gebied (stadia) waar de Soefi (zoeker) instapt is Eshgh. Het is meetcriteria en de basis van het mystieke pad. Eshgh in het soefisme is met de rede in de filosofie te vergelijken. Er kan geen volledige definitie van worden verkregen. (woorden zijn niet in staat om haar toestanden uit te drukken). Zoals Roemi (Mawlānā Jalāl-ad-Dīn Muhammad Balkhī) heeft gezegd:

De rede kan de liefde niet beschrijven alsof een ezel die in de modder heeft vast gezeten.

de liefde kan alleen zichzelf en de verliefdheid beschrijven.

Veel dichters bereikten dit niveau en uitten hun gevoelens aan mensen in de vorm van Gazal (een poëtische vorm die oorspronkelijk uit Iran komt). Onder andere het boek "Liefde is de weg" van Mawlānā, het boek van Hafez (Divan van Hafez) en Abū Muṣliḥ bin Abdallāh Shīrāzī, beter bekend onder zijn pseudoniem Saadi of (Saʿdī).

Om de kwaliteit van liefde beter te leren kennen, kunnen we naar vele bronnen verwijzen.

Bijvoorbeeld Sjihaab al-Dien Yahya al-Sohrawardi in het boek de "waarheid van liefde" zegt:

Het woord Eshgh (in Perzisch betekent liefde) stamt af van Eshgheh (in Perzisch betekent Hedera, een plant) die onder een boom in harde grond wortelt. Daarna groeit ze en kruipend en klimmend Bedekt de hele boom. Ze martelt de boom op een manier waarop geen vocht tussen de bladeren blijft. Alle voedsel die voor de boom door het klimaat te bereiken is, rooft ze totdat de boom droog loopt.

Zoals is gezegd, hebben soefi's veel gesproken om de liefde, genegenheid en het effect ervan op de zoeker te beschrijven en ook om de noodzaak van liefde op het pad (Tariqa) te bewijzen, daarom de beschrijving van al deze dingen is hier onmogelijk.

Derde stap; Marefat (Kennis)

Bij wetenschappers is Marefat dezelfde als wetenschap en wie zich bewust is van de waarheid is de mysticus, maar in de soefische termen is Marefat de kwaliteit van iemand die de namen en eigenschappen van God kent en in alle gevallen volgens Hem leeft. Iemand die immorele eigenschappen en hun kwaad vermijdt, de aanwezigheid van God voelt, altijd in God leeft en ook naar Hem terugkeert. (Vanuit Al-Risala al-Qushayriyya)

Vierde stap; Esteghna (Verzadiging)

Het betekent onafhankelijkheid en/of een staat bereiken waarin de ziel onafhankelijk van materiele verlangens en ook nog van het hiernamaals is. Een echte mysticus is iemand die geen compensatie vraagt voor die onafhankelijkheid, maar daarmee wel de nabijheid van God zoekt.

Vijfde stap; Tohid (Monotheïsme)

Letterlijk is Monotheïsme het geloof in het bestaan van één god. In de soefische termen betekent dat "de abstractie van God van wat wordt gedacht en begrepen in alle vormen". (Vanuit Al-Risala al-Qushayriyya)

Attar (Farid ad-Din Attar) zegt:

Zich in hem kwijt raken, dit is Monotheïsme

Kwijtraken is het niet, maar wel met Hem een zijn

Ook Abu Sa'id Abul-Khayr zegt:

God is een, op zichzelf staand en single. Je zou hem in afzondering (bestaat geen voorbeelden van Hem) moeten zoeken, hoe kun je Hem via potlood en papier (door lezen en schrijven) vinden (vanuit Asrar al-Tawhid)

Zesde stap; Heirat (Verbazing)

Het betekent verdwalen en zwerven. In de soefische (God zoekende) termen is het iets dat de harten van mystici raakt als ze aan God denken, en dat weerhoudt ze om erover te denken, omdat ze op dat moment diep van binnen beseffen hoe machteloos ze zijn tegenover God.

Zevende stap; Faghr en Fana (Armoede en Vernietiging)

In mystieke termen is Armoede anders dan de gebruikelijke armoede.

De gemoedstoestand van Faghr oftewel Armoede gebeurt wanneer de mysticus beseft dat hij/zij onbeduidend en nietig is tegenover de grootheid en de glorie van God, nadat hij/zij in de zesde stap die machteloosheid ervaart. Men verliezen zich op dit moment in God, en dit is Fana.

Fana is het verdwijnen van  immorele attributen voor de zoeker en komt het door veel ascese. Andere soort van Fana is een staat waarin de zoeker geen verlangen heeft voor materiele wereld en het hiernamaals en alleen maar in God leeft en en zich in hem verdrinkt.

 

Bronnen:

- De samenspraak van de vogels, Gedicht van Farid ad-Din Attar

- Al-Risala al-Qushayriyya, van Abd al-Karīm ibn Hūzān al-Qushayrī

- Asrar al-Tawhid, van Muhammad ibn Monavvar